Menopozun zor alanlarından biri hele de genç yaşta tecrübe edilmiş ise meme kanseri sonrası dönemdir. Meme dokusunda doğal olarak estrojen reseptörü bol olduğu için meme kanserinde de sıklıkla estrojen reseptörü pozitiftir. Bu durum esasında tedavinin uzun soluklu daha iyi yönetilmesini sağlayan bir özellik olabilir. Üç reseptörü (östrojen, progesteron ve HER2) negatif olan meme kanserleri tüm meme kanserlerinin %15 ini oluşturur. Bu grup sıklıkla tümör baskılayıcı genlerden biri olan BRCA1 geni ile ilgili mutasyonlarda ortaya çıkar. Daha saldırgan bir seyir izleyebilir ve tedavi yönetimi biraz daha zordur. Reseptör pozitifliği olan tümörlerde bu reseptörler üzerinden uzun soluklu tedaviler düzenlenir ve uzun ve sağlıklı yaşam beklentisi tanının hangi evrede konulduğu ile ilişkili olarak uzar. Özellikle evre 1 ve 2 de tümörün bir daha kadın yaşamına uğramadığı bir beklenti vardır, evre 3 ve özellikle 4 de bu olasılık zayıflayabilir ve takip ve tedavi daha yoğun olarak devam eder.
Burada bizi menopozda ilgilendiren mesele şudur: Menopozda hormon replasman tedavisinin meme kanserinin nedenselliğinde yeri yoktur. Replasman yapılan kadınlarla yapılmayan kadınlar arasında meme kanseri sıklığı açısından ilk 4 yıl hiç fark yoktur. 5. yıldan sonra kullanan 10.000 kadın ile kullanmayan 10.000 kadın karşılaştırıldığında kullanan grupta sadece 6 kadın fark etmiş ve halihazırda 8 kadında bir görülen yani %12 olan meme kanseri sıklığı yanında 10.000 kadında 6 kadın oranı istatistik anlamlı olmaktan çok uzak kalmıştır.
Gelelim meme kanseri geçirmiş kadınlarda menopoz nasıl yaşanıyor sorusuna? Sorunun yanıtı belli; bu zorlu dönemden sonra bir de menopoza geçişte ve devamında oldukça zor günler ve zor deneyimler yaşayabiliyorlar. En büyük sıkıntı elbette menopozal kadınların % 80’inde görülen ateş basması terlemeler ve gece terlemeleri ile gelen uyku sorunları oluyor. Gündüz özellikle çalışma hayatı olan kadınlarda ateş basmaları işyerinde hem kendisi ve hem de işyerinden beklenen performans konusunda acımasız olabiliyor. Bu konuyu ‘işyerinde menopoz’ bölümünden ayrıntılı okuyabilirsiniz.
Meme kanseri sonrası östrojen reseptörü pozitif olan kadınların menopozal şikayetleri için sistemik yoldan östrojen ve bitkisel östrojenlerin alması önerilmez. Hal bu iken hipotalamusta bulunan ve ısı dengelenmesini düzenleyen üç reseptörden biri olan Nörokinin 3 reseptörünü fezolinetant etken maddesi ile durdurabiliriz. FDA meme kanseri sonrası fezolinetant kullanımını henüz onaylamamıştır. Ancak hastaya özel koşullar çok iyi değerlendirilerek düzenli bir takiple kullanılabilir. Yeni bir ürün olarak Elinzanetant etken maddesi 2025 Kasım ayında FDA tarafından hem ateş basması-terleme tedavisi hem de meme kanseri tedavisi sonrasında güvenli bulunarak onaylanmıştır. ateş basması-terlemelerin tedavisi ve aynı zamanda terlemeye bağlı uyku surunlarının giderilmesini sağlamıştır. Nörokinin B 1ve 2 reseptörlerini bloke ederek çalışan ilk üründür.
Meme kanseri sonrası şikayetlerin giderilmesinde temel yaşam biçimi değişikliklerinin oluşturulması ve düzenli devamı aynı zamanda sağlıklı yaşlanmanın temelidir. Yürümek, yüzmek, dansetmek, zıplamak gibi kardio egzersizleri ve haftada 3 gün yapılması çok gerekli olan ağırlık egzersizleri şikayetleri azaltacaktır.
Pilates, yoga, meditasyon gibi doğru nefesi yöneten yöntemler yararlı olabilir.
Burada çok özel bir grup olarak zor bir yaşam tecrübesinden geçmiş kadıınların stres düzeyini ve kortizolünü düşürebilecek her yöntem değişen oranlarda yarar sağlayabilir. Olumlu ve sağlıklı bir aile desteği, aile dışında da sağlıklı sosyalleşme, anlaşılabilme ve empati duyulma algısının karşılanabilmesi, derin uyku ile sağlanan zihinsel dinlenmenin çok büyük önemi vardır. Gece terlemeleri ile uyku çok zorlayıcı halde ise elbette uyku hijyeni ile ilgili önlemler alınabilir ancak pek çok kadında profesyonel destek almakta yarar vardır.
Profesyonel destekte bilişsel davranışçı terapiler altın standarttır. Gerktiğinde bu konuda etkili olan bazı SSRI grubu anti depresanlar ve uyku kolaylaştırıcı seçenekler düşünülebilir.
Vaginal kuruluk ve ardından idrar yollarında oluşacak kuruluk için vaginal estriol kullanımı 10.11.25 de yapılan FDA açıklamasında lokal estriol seçeneğinin üzerinden kara kutu etiketinin kaldırılması ile tamamen yasak olmaktan uzaklaşabilir mi şimdiden bilmek mümkün değildir. Henüz bu konuda kesin ve ortak bir karar yoktur. Tamemen kadının şikayeti, tümörün tipi ve davranış biçimi, kadının jinekoloğu ve onkoloğu arasında karar tartışılmalı ve kar-zarar hesabı doğru yapılmalıdır
Son söz olarak burada özellikle vurgulamak isterim ki, Menopozal hormon replasman tedavisinin nimetlerinden yararlanamayacak her yaştan sekiz kadında bir meme kanserini ve her kadın gibi de menopozu deneyimliyor. Replasman seçeneği ortadan kalktığında uzun soluklu kemik erimesi, kalp-damar hastalıkları ve bilişsel fonksiyonların korunmasında devamlı bahsettiğimiz beş temel yaşam biçimi yine vazgeçilmez olmalıdır. Kas kaybı sağlıklı yaşlanmanın önündeki en büyük engeldir. Düzenli ve etkili bir egzersiz programı, sağlıklı beslenme ve sağlıklı mikrobiomun korunduğu bir sindirim sistemi, derin ve etkili bir uyku, stress yönetimi ve sağlıklı sosyalleşme, yine son olarak tütün ürünleri ve alkol kullanımının bırakılması benimsenen bir düzen haline gelmelidir.
Kadın sağlığı bir yolculuk; gençlikten menopoza, her adımda yanınızdayız.
Çünkü sağlık, her kadının en doğal hakkıdır.
